Od jadłodajni do pałacu - przedwojenna wizytówka Kołobrzegu

Łukasz Gładysiak
Pałac Nadbrzeżny i znajdujący się za nim ogród różany w Kołobrzegu na pocztówce z przełomu XIX i XX wieku. Od początku władze miasta dbały, by nie tylko obiekt, ale i jego otoczenie było atrakcyjne dla spacerowiczów.
Pałac Nadbrzeżny i znajdujący się za nim ogród różany w Kołobrzegu na pocztówce z przełomu XIX i XX wieku. Od początku władze miasta dbały, by nie tylko obiekt, ale i jego otoczenie było atrakcyjne dla spacerowiczów. Archiwum
Jedną z wizytówek niemieckiego Kołobrzegu był znajdujący się tuż przy plaży, okazały Pałac Nadbrzeżny. Symbol nowoczesnego kurortu i świadek ważnych wydarzeń w dziejach miasta przetrwał do lat sześćdziesiątych XX w.

Gdy w 1851 r. restaurator o nazwisku Boness wzniósł prowizoryczną, drewnianą restaurację, mało który kołobrzeżanin czy turysta przypuszczał, że ironiczna nazwa „pałac”, jaką określono budowlę, ma znaczenie prorocze. Zlokalizowana tuż przy plaży jadłodajnia, choć ewidentnie nienależąca do najbardziej reprezentacyjnych budynków w mieście, cieszyć się musiała dość dużą popularnością, o czym świadczy fakt, iż swe podwoje otwierała prawdopodobnie przez cały rok, kolejne 12 lat. Kres interesu Bonessa przyniósł sztorm, który w nocy z 22 na 23 grudnia 1863 r. spustoszył kołobrzeską plażę. Restauracja również nie zdołała się oprzeć szalejącym bałtyckim falom.

Korzystając z okazji, już na początku 1864 r. terenem, na którym znajdował się wspomniany lokal, zainteresowało się kołobrzeskie Towarzystwo Kąpielowe. Z jego funduszy w krótkim czasie wybudowano przy plaży kolejny obiekt rozrywkowy, tym razem nadając mu już oficjalną nazwę Pałacu Nadbrzeżnego (Strandschloss). Był to rozciągnięty wzdłuż wydm piętrowy budynek z dużą arkadą i balkonem oraz przeszkloną galerią od strony morza. Wzdłuż bocznych ścian umieszczono podcienia, dające spacerowiczom schronienie przed deszczem. W eleganckim wnętrzu można było napić się kawy czy herbaty. Całość pokryto dwuspadowym dachem i wyposażono w zejście na plażę, nieopodal którego znajdował się wysoki maszt z flagą państwową. Na początku lat siedemdziesiątych rozbudowano południowe skrzydło pałacu. Właściwe zagospodarowanie przylegających do niego działek rozpoczęło się jednak dopiero po przejęciu go przez miasto i oddaniu pod kuratelę Biura Dyrekcji Uzdrowiska. W 1879 r. powstała żelazna weranda, a rok później osłonięty drzewami plac koncertowy, zwany także Peronem Nadbrzeżnym. Niewątpliwe podniesienie wartości obiektu nastąpiło wraz z wybudowaniem w roku 1881 blisko stumetrowej długości molo spacerowego. W połowie lat osiemdziesiątych XIX w. infrastruktura pałacowa wzbogacona została o halę koncertową w stylu renesansowym, zdolną pomieścić nawet kilkusetosobową widownię (tzw. sala słoni), a niedługo potem mniejszy odpowiednik, tzw. owczarnię. Na turystów przemierzających nowo wybudowaną promenadę czekało także zimne piwo, podawane w stylizowanym na wapienną grotę barze.

Ostatnią z dużych inwestycji poczynionych przy „starym” pałacu stanowił oddany do użytku w 1892 r. ogród różany (Rosengarten), zlokalizowany w rejonie dzisiejszych ulic Mickiewicza i Rodziewiczówny. To kuszące między innymi egzotycznymi drzewami miejsce wypoczynku zaprojektował Heinrich Martens. Przełomowe dla tej niewątpliwej wizytówki Kołobrzegu okazały się lata dziewięćdziesiąte. W związku z ostatecznym nadaniem miastu statusu uzdrowiska pierwszej kategorii władze rozpoczęły prace nad nowym, reprezentacyjnym budynkiem, który byłby adekwatny do rangi kurortu. Między 1898 a 1899 r. dotychczasowy Strandschloss rozebrano, a w jego miejsce zrealizowano projekt pary berlińskich architektów: Hoenigera i Sedelmayera. Nowy Pałac Nadbrzeżny był okazałą, murowaną budowlą w stylu niemieckiego renesansu. Na trzech piętrach znajdowały się 53 pokoje do wynajęcia, na parterze natomiast: czytelnie, pomieszczenia gier i zabaw, duża jadalnia oraz dwie sale koncertowe: jedna z 500, druga z 1000 miejsc dla widzów. Goście wypoczywać mogli również w obszernej, przeszklonej galerii z widokiem na morze. Całość gmachu została podświetlona, co w tamtym czasie stanowiło kosztowne novum. Podobnie jak w poprzednim przypadku, pałacową okolicę cyklicznie upiększano. Jedną z ważniejszych inwestycji stanowiła rozbudowa tarasu w roku 1938, kiedy to zainstalowano na nim muszlę koncertową, pergolę, parkiet taneczny oraz małe oczka wodne z rzeźbami. Na spacerowiczów czekały osłonięte koronami drzew krzesełka i stoliki.

Z dawnego Peronu Nadbrzeżnego, bez konieczności przejścia przez piaszczystą plażę, można było dostać się na molo.
W związku z atrakcyjną lokalizacją oraz nowoczesnym wyposażeniem obiekt często w czasie uroczystości lokalnych wykorzystywał magistrat. Od lutego do lipca 1919 r. pokoje zajęli oficerowie sztabu generalnego armii Republiki Weimarskiej. Podczas planowania stłumienia Powstania Wielkopolskiego oraz rozstrzygającej wojny przeciwko Polsce pracował w nim także sam feldmarszałek i późniejszy prezydent Niemiec Paul von Hindenburg. Pięć lat później w pałacu zorganizowano galę z okazji setnych urodzin bohatera obrony miasta przed Napoleonem Joachima Nettelbecka. To właśnie wówczas prekursor kołobrzeskiego muzealnictwa, dr Otto Diebelt, zainicjował narodziny towarzystwa miłośników regionu. Podczas akademii wykład o tematyce historycznej wygłosił także popularny w tamtym czasie historyk i regionalista, urodzony w Sławnie dr Hermann Klaje.

Podczas oblężenia Kołobrzegu w marcu 1945 r. opisywany gmach znalazł się za trzecim, ostatnim pierścieniem obronnym twierdzy. Z jego okolic, podobnie jak z portu, do Niemiec wypływały statki i barki ewakuujące cywilnych uchodźców oraz żołnierzy. Ostrzelany przez artylerię budynek niemal doszczętnie spłonął. Jak wynika z zachowanego materiału archiwalnego, w jego okolicy boje z żołnierzami 1. Armii Wojska Polskiego toczył co najmniej jeden gąsienicowy niszczyciel czołgów Jagdpanzer 38(t) Hetzer, który na podejściu do molo został wysadzony lub wybuchł w wyniku trafienia. Po zakończeniu II wojny światowej, radzieckie a potem polskie władze odbudową Pałacu Nadbrzeżnego nie były zainteresowane. Ostatecznie w 1963 r. ruiny rozebrali wojskowi saperzy. Obecnie w jego miejscu znajduje się Sanatorium Bałtyk.

Nieruchomości najlepszą lokatą kapitału w dobie kryzysu?

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3