Historia Pomorza. Słynny proces o podpalenie i wyłudzenie pieniędzy z ubezpieczenia

Rajmund Wełnic
Rajmund Wełnic
Wnętrze żydowskiej synagogi, która przed wojną stała w Szczecinku. Została zniszczona w czasie Nocy Kryształowej
Wnętrze żydowskiej synagogi, która przed wojną stała w Szczecinku. Została zniszczona w czasie Nocy Kryształowej Archiwum
Udostępnij:
Niewielka społeczność szczecineckich Żydów na przełomie XIX i XX wieku była dobrze zorganizowana. Miała swoją synagogę z rytualną rzeźnią, szkołę, cmentarz i liczne instytucje – gmach zarządu gminy, bibliotekę, szkołę, dom rabina czy budynek organizacji charytatywnej. Niestety, na długo przed dojściem nazistów do władzy miejscowa ludności zapisała czarne karty antysemickich aktów przemocy.

Dziś w miejscu bożnicy spalonej przez nazistów w czasie Nocy Kryształowej w 1938 roku stoi internat szkoły zawodowej przy ulicy 1 Maja. Był to już drugi pożar szczecineckiej synagogi w tym samym miejscu w ciągu kilkudziesięciu lat. Starą ogień strawił w lutym 1881 roku. Tuż przed tym wydarzeniem do Szczecinka z antysemickim wystąpieniem przyjechał Ernst Henrici, zwolniony niedawno z uwagi na swoje skrajne poglądy ze szkoły. Głosił hasła obrony niemczyzny przez żydowskim wyzyskiem i podkreślał ostro kwestie rasowe. Mowa antysemity została entuzjastycznie przyjęta przez ówczesnych mieszkańców Szczecinka.

Zasiana nienawiść wkrótce zebrała swoje żniwo – 18 lutego 1881 roku stara szczecinecka synagoga z muru pruskiego spłonęła. Już pod koniec roku rozpoczęła się odbudowa, we wrześniu 1883 nowa, murowana świątynia stanęła w tym samym miejscu. W tym samym czasie rozpoczął się słynny proces w Koszalinie, w którym o podpalenie i wyłudzenie ubezpieczenia oskarżono pięcioro Żydów – Hermana i Gustawa Heidemannów, Leo i Hermanna Lesheima oraz Adolfa Loewenbnerga. Z braku dowodów nie skazano ich za podpalenie, ale za to, że jemu nie zapobiegli. Loewenberga i młodszego Lasheima uniewinniono, Heidemannowie dostali wyrok kilku miesięcy więzienia, a H. Lesheim na 4 lata obozu.

Taki był efekt apelu władz Szczecinka o pomoc w ustaleniu sprawców, bo początkowo policja nie widziała związku między wystąpieniem E. Henriciego. Śledztwo skupiło się na członkach gminy żydowskiej, których podejrzewano o wyłudzenie odszkodowania. Proces odbił się szerokim echem w Rzeszy. Apelacja w sądzie krajowym dała efekt, bo nakazano sprawę rozpatrzyć jeszcze raz. Ale nie w sądzie w Koszalinie, gdzie obawiano się stronniczości przysięgłych, ale w Chojnicach. W marcu 1884 wszyscy oskarżeni zostali uniewinnieni.

Ziarno nienawiści zostało jednak zasiane i zebrało okrutne żniwo po dojściu do władzy Hitlera. Ustawy norymberskie praktycznie stawiały osoby pochodzenia żydowskiego poza marginesem społeczeństwa. Nie mogli być urzędnikami, prowadzić działalności gospodarczej, zawierać związków małżeńskich z Niemcami, korzystać z środków transportu publicznego, uczęszczać do szkół wyższych, czy chodzić do kin i teatrów. Musieli za to nosić opaski z Gwiazdą Dawida.
Efektem była masowa emigracja. Także ze Szczecinka. Jeszcze w roku 1910 w powiecie szczecineckim mieszkało 405 Żydów, a już w roku dojścia Hitlera do władzy (1933) było ich tylko 222. I nadal wyjeżdżali. Jeszcze przed Nocą Kryształową doszło do zbezczeszczenia żydowskiego cmentarza, na którym poprzewracano nagrobki – macewy. W czasie tych dramatycznych wydarzeń splądrowano żydowskie sklep, podpalono także synagogę. Jej ruiny uprzątnęli dopiero w czasie wojny rosyjscy jeńcy, którzy także mieli zadanie przerobić na kostkę brukową tablice nagrobne z cmentarza żydowskiego.

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Na czym najbardziej zaczęliśmy oszczędzać?

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Głos Koszaliński
Dodaj ogłoszenie